Προτεινόμενες απαντήσεις για τα θέματα των πανελλήνιων εξετάσεων στην βιολογία γενικής παιδείας ημερήσιων λυκείων 2012

ΘΕΜΑ Α

  1. β
  2. δ
  3. δ
  4. β
  5. α

ΘΕΜΑ Β

Β1. Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ.11 και κυρίως 18 του σχολικού βιβλίου.

Μεταξύ των παθογόνων μικροοργανισμών συγκαταλέγονται  και οι ιοί, που αποτελούν ακυτταρικές μη αυτοτελείς μορφές ζωής.

Η πολιομυελίτιδα είναι μια σοβαρή νόσος που προκαλείται από ιο, ο οποίος προσβάλλει τα νευρικά κύτταρα του νωτιαίου μυελού.

Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ.39 του σχολικού βιβλίου.

« το εμβόλιο, όπως…μνήμης.»  Συνεπώς ένα άτομο εμβολιασμένο για τον ιο της πολιομυελίτιδας, την δεύτερη και κάθε επόμενη φορά που θα μολυνθεί από τον ιο αυτό, θα αντιδράσει με δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση. « Στην περίπτωση…ότι  μολύνθηκε.»

Β2. Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ.104 και κυρίως 85 του σχολικού βιβλίου.

« Οι αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες… κλίμα του πλανήτη.»

Υπολογίζεται ότι η ποσότητα του διοξειδίου του άνθρακα που προστίθεται στην ατμόσφαιρα αυξάνεται με ρυθμό 0,3% το χρόνο με συνέπεια να εντείνεται το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Β3. Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ.47 του σχολικού βιβλίου.

« Ο ΗΙV… έλυτρο.»

Β5. Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ.48 του σχολικού βιβλίου.

«Αυτές είναι…σεξουαλική επαφή.»

ΘΕΜΑ Γ

Γ1. Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ.126 κυρίως, αλλά και από την  129 του σχολικού βιβλίου.

Οι δυο πληθυσμοί εμφανίζουν διαφορές στα χαρακτηριστικά τους εξαιτίας της δράσης της Φυσικής Επιλογής  σε αυτούς καθόλη την χρονική περίοδο που αυτοί επιβιώνουν και διαιωνίζονται σε διαφορετικά περιβάλλοντα (στις δυο μικρότερες λίμνες που προέκυψαν μετά το γεωλογικό γεγονός που έλαβε χώρα και που υποθέτουμε ότι οι δυο αυτές νέες λίμνες δεν επιτρέπουν με κανένα τρόπο την επικοινωνία των δυο πληθυσμών που καταμερίστηκαν σε αυτές).

Σύμφωνα με την θεωρία της Φυσικής Επιλογής του Δαρβίνου, η οποία αποτελεί την διαδικασία με την οποία οι οργανισμοί που είναι περισσότερο προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον τους επιβιώνουν και αναπαράγονται περισσότερο από τους λιγότερο προσαρμοσμένους, γνωρίζουμε ότι ισχύει:

Συμπέρασμα 1. «Μεταξύ των οργανισμών …επιβίωσης.»

Παρατήρηση 3. « Τα άτομα…μελών τους.»

Παρατήρηση 4. «Τα περισσότερα…απογόνων τους.»

Συνεπώς οδηγούμαστε στο Συμπέρασμα 2. «Η επιτυχία…χαρακτηριστικά.»

« Επειδή οι διαφορές…περιβάλλον.»

Σύμφωνα με τα παραπάνω λοιπόν, καθώς τα άτομα του αρχικού πληθυσμού, ο οποίος μετά το γεωλογικό γεγονός που συνέβη κατανεμήθηκαν, όσα επιβίωσαν, στις μικρότερες, χωρίς να επικοινωνούν μεταξύ τους, νέες λίμνες, εμφάνιζαν ποικιλότητα σε πολλά χαρακτηριστικά τους, πολλά μάλιστα από τα οποία ήταν και κληρονομήσιμα και με δεδομένο ότι στην καθεμιά από τις δυο λίμνες επικρατούσαν διαφορετικές συνθήκες (πιέσεις περιβάλλοντος) που επέτρεπαν διαφορετικές ευκαιρίες επιβίωσης, θα πρέπει διαφορετικοί οργανισμοί (άτομα του πληθυσμού κάθε λίμνης) να επιλεγόταν από την Φυσική Επιλογή ως οι πιο κατάλληλα προσαρμοσμένοι στο εκάστοτε δεδομένο περιβάλλον (χώρο –χρονικά) κάθε λίμνης από τις δυο.

Ανάλογα με τις περιβαλλοντικές πιέσεις που ασκούνταν σε κάθε λίμνη από τις δυο, διαφορετικά άτομα του κάθε  πληθυσμού που βρισκόταν  σε αυτές μπορούσαν να επιβιώσουν ή /και να αναπαραχθούν. Τα άτομα που επιβίωναν και είχαν την δυνατότητα να διαιωνισθούν ήταν εκείνα που στον δεδομένο χρόνο στην κάθε λίμνη έφεραν εκείνα τα χαρακτηριστικά που αποδεικνύονταν περισσότερο προσαρμοστικά για το εκάστοτε περιβάλλον της κάθε λίμνης σε δεδομένο χρόνο. Καθώς όμως διέφεραν οι περιβαλλοντικές πιέσεις από λίμνη σε λίμνη διέφεραν και τα προσαρμοστικά χαρακτηριστικά των ατόμων των δυο πληθυσμών σε κάθε λίμνη στην ίδια χρονική στιγμή.

Γ2.  Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ.126 και 129 του σχολικού βιβλίου.

Σύμφωνα με την δαρβινική θεωρία για την εξέλιξη των ειδών στον πλανήτη, ισχύει ότι:

Συμπέρασμα 3. «Τα ευνοϊκά…νέου είδους.»

Γνωρίζουμε ότι η φυσική επιλογή δρα επί του πληθυσμού καθώς η συσσώρευση πολλών νέων κληρονομήσιμων χαρακτηριστικών που έχουν εδραιωθεί σε έναν πληθυσμό μέσω διαδοχικών γενεών μπορεί να οδηγήσει τελικά στην εμφάνιση ενός νέου είδους.

Έτσι είναι δυνατόν σε κάθε μια από τις δυο λίμνες να εμφανιστεί ενα νέο είδος, τα δυο αυτά νεα είδη (ένα στην μια λίμνη και ένα στην άλλη), έχουν ως κοινούς προγόνους τα άτομα του αρχικού πληθυσμού που υπήρχε στην λίμνη πριν την γεωλογική δράση που δημιούργησε τις δυο ξεχωριστές λίμνες, στις οποίες κατανεμήθηκαν όσα από τα άτομα του αρχικού πληθυσμού επιβίωσαν αυτού του γεωλογικού γεγονότος.

Γ3.  Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ. 73 του σχολικού βιβλίου.

Το οικοσύστημα της λίμνης Α καθώς εμφανίζει μεγαλύτερη ποικιλότητα (15 διαφορετικά είδη ψαριών) σε σχέση με το «οικοσύστημα» της λίμνης Β (3 διαφορετικά είδη ψαριών) αναμένεται να είναι περισσότερο ισορροπημένο καθώς γνωρίζουμε ότι «όσο μεγαλύτερη…τρέφονται από αυτό.»

ΘΕΜΑ Δ

Δ1. Σχόλιο: Στο συγκεκριμένο θέμα οι ερμηνείες που αφορούν τις καμπύλες Α και Β εξαρτώνται από δεδομένα που δεν εμφανίζονται στο δοθέν διάγραμμα ούτε διευκρινίζονται στο κείμενο της εκφώνησης του ερωτήματος. Τα δεδομένα αυτά είναι:

Α. Τα επίπεδα των ποσοτήτων των αποικοδομητών και του διαλυμένου οξυγόνου στη λίμνη πριν από την απόρριψη των λυμάτων του ξενοδοχείου. Το δεδομένο αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου να είναι δυνατή η αξιόπιστη εκτίμηση των μεταβολών των δυο αυτών ποσοτήτων μετά από την απόρριψη των λυμάτων.

Β. Δεν προσδιορίζεται η απόσταση από το σημείο της απόρριψης των λυμάτων σε σχέση με τη μεταβολή των δυο ποσοτήτων που εξετάζονται, οπότε δεν είναι δυνατόν από τις δοθείσες καμπύλες να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα καθώς φαίνεται να μένει σταθερά μειωμένη η τιμή της μιας μεταβλητής και σταθερά αυξημένη η τιμή της άλλης μεταβλητής, όσο αυξάνεται η απόσταση απομάκρυνσης από σημείο απόρριψης των λυμάτων. Είναι ωστόσο λογικό να αναμένεται μείωση των ποσοτήτων των λυμάτων αυξανόμενης της απόστασης από το σημείο απόρριψης τους, οπότε θα πρέπει το φαινόμενο της ρύπανσης των υδάτων να εξασθενεί με την απόσταση και να αποκαθίσταται σταδιακά η αρχική ισορροπία που υπήρχε πριν από το σημείο απόρριψης των λυμάτων.

Συνεπώς με βάση τα παραπάνω δεν υπάρχει μονοσήμαντη απάντηση στο ερώτημα ποια καμπύλη εκφράζει την μεταβολή ποιας μεταβλητής.

1η ερμηνεία: Η καμπύλη Α εκφράζει την μεταβολή στην ποσότητα των αποικοδομητών.

Η καμπύλη Β εκφράζει την μεταβολή στην ποσότητα του διαλυμένου οξυγόνου στο ποτάμι.

Αιτιολόγηση: Τα λύματα του ξενοδοχείου που απορρίπτονται στο ποτάμι συνιστούν αστικά λύματα καθώς περιέχουν ουσίες καθημερινής χρήσης όπως π.χ. απορρυπαντικά κ.ά καθώς και παραπροϊόντα του ανθρώπινου μεταβολισμού όπως περιττώματα κ.ά. Τα λύματα αυτά αυξάνουν το μικροβιακό φορτίο στο σημείο απόρριψης τους στο ποτάμι και σε κοντινή απόσταση από αυτό και επομένως αναμένεται εμφάνιση του φαινομένου του ευτροφισμού. « Όσον αφορά το φαινόμενο …ολοένα μικρότερη.» Σελ. 108-109 σχολικό βιβλίο.

2η ερμηνεία: Η καμπύλη Α εκφράζει την μεταβολή στην ποσότητα του διαλυμένου οξυγόνου στο ποτάμι.

Η καμπύλη Β εκφράζει την μεταβολή στην ποσότητα των αποικοδομητών.

Αιτιολόγηση: Στο σημείο του ποταμού όπου απορρίπτονται τα λύματα του ξενοδοχείου  η καμπύλη Α μπορεί να απεικονίζει την ποσότητα του διαλυμένου οξυγόνου που θα πρέπει να είναι μειωμένη σε αυτό το σημείο και κοντά σε αυτό λόγω της υψηλής ποσότητας του μικροβιακού φορτίου των λυμάτων και των αποικοδομητών που αυξάνονται καθώς υπάρχει αρκετή διαθέσιμη τροφή για αυτούς από το περιεχόμενο των λυμάτων. Το  διαλυμένο οξυγόνο όμως πρέπει να αυξάνεται καθώς απομακρυνόμαστε από το σημείο απόρριψης των λυμάτων λόγω αραίωσης των αστικών λυμάτων. Αντίστοιχα η καμπύλη Β μπορεί  απεικονίζει την ποσότητα των αποικοδομητών η οποία θα πρέπει να είναι αυξημένη στο σημείο απόρριψης των αστικών λυμάτων για τους λόγους που αναφέρθηκαν και να μειώνεται στο φυσιολογικό καθώς απομακρυνόμαστε από αυτό.

Δ2.Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ. 105 του σχολικού βιβλίου.

Η καμπύλη Α εκφράζει την μεταβολή της συγκέντρωσης των οξείδιων του αζώτου, τα οποία συνιστούν πρωτογενείς ρύπους.

Η καμπύλη Β εκφράζει την μεταβολή της συγκέντρωσης του όζοντος στα χαμηλά στρώματα της ατμόσφαιρας οπού συνιστά δευτερογενή ρύπο.

Αιτιολόγηση: «Στην ατμόσφαιρα της Αθηνάς…όζον.»

Για την δημιουργία των δευτερογενών ρύπων όπως είναι και το όζον απαιτείται η παρουσία στην ατμόσφαιρα των πρωτογενών ρύπων όπως είναι τα οξείδια του αζώτου και ηλιοφάνεια ώστε να είναι δυνατή η πραγματοποίηση της αντίδρασης:

πρωτογενείς ρύποι + οξυγόνο της ατμόσφαιρας——–> δευτερογενείς ρύποι.

Λόγω των παραπάνω, παρατηρείται πρώτα αύξηση των οξειδίων του αζώτου (με μέγιστη τιμή περίπου στις 8 πμ που σε μια πόλη όπως είναι η Αθήνα, παρατηρείται αυξημένη κίνηση αυτοκινήτων και παράλληλα έχει ξεκινήσει η λειτουργιά των μηχανών των εργοστασίων) ενώ έπεται η συνακόλουθη αύξηση του όζοντος, που ως προϊόν της αντίδρασης των οξειδίων του αζώτου με το οξυγόνο της ατμόσφαιρας παρουσία της ηλιακής ακτινοβολίας, εμφανίζει μέγιστη τιμή περί τις 4 μμ, οπότε έχει προηγηθεί η μέγιστη τιμή των πρωτογενών ρύπων και η μέγιστη ηλιοφάνεια της ημέρας που σημειώνεται το μεσημέρι.

Δ3.Οι πληροφορίες για την απάντηση αντλούνται από την σελ. 105 του σχολικού βιβλίου.

« τα οξείδια του αζώτου προκαλούν καταστροφές…πρόκληση εμφυσήματος.»

Τα φετινά θέματα της Βιολογίας γενικής παιδείας εμφανίζουν διαβαθμισμένη δυσκολία και απαιτούν από τον μαθητή σφαιρική γνώση της εξεταζόμενης ύλης καθώς και κριτική-συνδυαστική σκέψη, το οποίο πρέπει να είναι άλλωστε και το ζητούμενο των εξετάσεων. Η διατύπωση ορισμένων ερωτημάτων που εγείρει πολλαπλές ερμηνείες έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς θα πρέπει ο μαθητής να μην σκεφτεί μονοσήμαντα αλλά να σκεφτεί λαμβάνοντας υπόψιν του όλες τις πιθανές ερμηνείες.

Εύχομαι επιτυχία στην συνέχεια των φετινών εξετάσεων σε όλους τους υποψηφίους.

Απάντηση